Hlid-hjukrunarh.jpeg
 

Nýsköpun og þróun

Gæðamál hafa lengi verið stjórnendum og öðru starfsfólki hjá Heilsuvernd Hjúkrunarheimilunum hugfangin og leitumst við að vera leiðandi í öldrunarþjónustu á Íslandi. Þetta þýðir að unnið hefur verið ötullt starf til að tryggja að heimilin uppfylli þarfir og væntingar bæði íbúa og aðstandenda þeirra. Grunnhugsunin er sú að ekki aðeins sé til heildstætt gæðakerfi sem tryggi að unnið sé eftir vinnureglum Heilsuvernd Hjúkrunarheimila, heldur einnig að þær reglur séu stöðugt undir smásjá í leit að leiðum til að bæta þjónustu og rekstur heimilanna.

 

Á síðustu árum hefur verið unnið að mörgum nýsköpunar- og þróunarverkefnum, oft í samvinnu við háskólastofnanir, einkafyrirtæki eða hvoru tveggja. Hér fyrir neðan er listi yfir mörg þeirra verkefna sem verið er að vinna að og er ætlað að hagræða í rekstri, bæta þjónustu og auka lífsgæði íbúa Heilsuvernd Hjúkrunarheimilanna.

Velferðartækni

Tækifæri í þjónustu


Í byrjun árs 2013 var ákveðið að setja velferðartækni sérstaklega á dagskrá, huga að nýjum möguleikum og setja af stað tilrauna- og þróunarverkefni innan heimilanna. Rekja má ákvörðunina til tillagna vinnuhóps um viðhorf til öldrunarþjónustunnar á Akureyri, Edenhugmyndafræðinnar og ráðstefnu um velferðartækni. Sjá nánar: grein Eldra fólk og velferðartækni eftir Halldór S Guðmundsson




Öryggiskerfi


Smart home Mannfjöldaspár gera ráð fyrir fjölgun eldra fólks á Íslandi líkt og nú þegar er orðið í nágrannalöndum okkar. Þessum breytingum fylgir þörf til að leita nýrra lausna sem stuðla að eða viðhalda sjálfstæði og lífsgæðum eldra fólks, fatlaðra og þeirra sem búa á hjúkrunarheimilum. Um 90% eldra fólks býr í eigin húsnæði og um 70% einstaklinga eldri en 85 ára búa einir. Hjúkrunarheimilin hafa átt í samstarfi við Símann og var gerður samningur um samstarf- og þróunarstarf í byrjun maí 2017. Markmið þessa samnings er að styðja við sjálfstæða búsetu fólks og skapa aðstæður fyrir sem eðlilegustu lífi á heimili sínu þrátt fyrir skerðingu á færni og breytingu á högum sem kunna að verða samfara hækkandi aldri, fötlun eða lasleika. Annað markmið er að nýta nýja tækni til að bæta yfirsýn, auðvelda og mögulega auka hagkvæmni í vinnuferlum starfsmanna hvað varðar þjónustu við íbúa og notendur. Meðal þess sem verið er að prófa og þróa í starfi hjúkrunarheimilisins og Símans, er notkun GPS staðsetningar búnaðar í armbandsúrum/snjallúr, þráðlausir skynjarar, öryggishnappar og rauntímavöktun sem byggir á hreyfistýrðri myndavél, hugbúnaðarkerfi með sjall-tækjum og annar álíka snjall-búnaður fyrir heimili sem sniðið er að þörfum einstaklinga.




Motiview


Motiview er hugbúnaður sem ætlaður er til að hvetja eldra fólk til hreyfingar. Með því að nota myndir og hljóð getur notandinn farið í hjólatúr í því umhverfi sem hann þekkir vel og með því kallað fram minningarbrot. Myndirnar sýna staði sem er auðvelt er að þekkja og spiluð er uppáhaldstónlist notandans. Hlíð er fyrsta hjúkrunarheimilið hér á landi sem prófar þennan hugbúnað ásamt tveimur hjúkrunarheimilum á höfuðborgarsvæðinu, Droplaugarstöðum í Reykjavík og Ísafold í Garðabæ. Aðferðin er þróuð í samvinnu við Öldrunar- og hjúkrunarheimilissvið í Bergen. Reynslan hefur verið mjög jákvæð og búið er að sanna hvernig áhrif af notkun hugbúnaðarins hefur bætt heilsu notanda. Árið 2016 fór af stað verkefni í Hlíð sem fólst í því að hafa Motiview hjól til prufu fyrir íbúa á Eini- og Grenihlíð. Um var að ræða tveggja mánaða hjólaverkefni þar sem nokkrir íbúar hjóluðu 3 x í viku fyrir framan sjónvarpsskjá og völdu myndefni og tónlist til að hjóla eftir. Niðurstöður úr þessum prófum voru þær að hjá þessum fimm einstaklingum bættu flestir sig miðað við fyrstu próf, mismikið en flestir eitthvað. Prófin reyndu á göngugetu, jafnvægi og styrk í neðri útlimum. Í framhaldinu var hugbúnaðurinn og áskrift að kerfinu keyptur og er hann staðsettur í sjúkraþjálfuninni í Hlíð. Einnig var keyptur búnaður og áskrift fyrir Lögmannshlíð en búnaðurinn þar hefur ýmist verið inni á heimilunum eða í Samkomugerði. Það er Ásta Þorsteinsdóttir sjúkraþjálfari sem hefur stýrt verkefninu og innleiðingu Motiview í Hlíð, en iðjuþjálfarar í Lögmannshlíð hafa séð um Motivew í Lögmannshlíð. Verkefnið var fjármagnað af Kaffisjóði íbúa í Hlíð og Gjafasjóði Öldrunarheimila Akureyrar. Skemmtilegt er að segja frá því að í september 2018 tóku tvo lið, frá Hlíð og Lögmannshlíð þátt í heimsleikum eldriborgara í hjólreiðum, sem haldin var í gegnum Motiview búnaðinn. Lið Hlíðar lenti þar í 4. sæti og áttu bæði lið Hlíðar og Lögmannshlíðar keppendur á topp 20 listum keppninnar.




Þráðlaust net


Meðal mikilvægustu verkefna í þjónustu við eldra fólk er að viðhalda eða efla lífsgæði s.s. öryggi, líðan, virkni og samskipti. Má í því sambandi minna á að þeir þættir sem þarfnast frekari skoðunar skv. sérstöku gæðamati (RAI mati) eru m.a. depurð/þunglyndi, hreyfing / virkni, félagsleg samskipti og fjöldi notaðra lyfja. Síðan árið 2006 hefur verið unnið að innleiðingu EDEN hugmyndafræðinnar á hjúkrunarheimilinu sem kallast að nokkru á við þessi viðfangsefni, t.d. með áherslu á börn, dýr og plöntur til að vinna gegn einmanaleika, vanmáttarkennd og leiða, samhliða áherslu á heimilislegan anda og virka þátttöku íbúa og aðstandenda. Einn þáttur nútímasamfélagsins sem hefur tekið og mun væntanlega taka miklum breytingum á næstu árum, er notkun margháttaðrar tækni til miðlunar upplýsinga sem og til samskipta. Nægir að nefna veraldarvefinn, YouTube, Fésbókina, heimasíður, tölvupóst, Skype og FaceTime myndsamtöl, en ætla má að yngra fólk/almenningur nýti sér að hluta eða miklu leyti í daglegu lífi. Innan heilbrigðisþjónustunnar og þar með í þjónustu við eldra fólk, hefur tæknin helst átt innreið í tengslum við skráningarkerfi, viðvörunarkerfi og álíka búnað sem léttir starfsfólki tiltekin verkefni, eykur öryggi eða auðveldar að halda utan um upplýsingar og miðla þeim. Minna fer fyrir umræðu eða notkun á tölvum og tæknilegum verkfærum sem beinlínis eru til þess fallinn að létta íbúum og aðstandendum lífið og samskipti sín á milli eða sem þátt í skipulögðu félagsstarfi og til að vinna með / efla virkni eldra fólks, hinsvegar er tilefni er til að ætla að eldra fólk/notendur þjónustunnar muni í framtíðinni vera hagvant og gera kröfu um tæknilegar lausnir og aðgengi að netsamskiptum í meira mæli en áður. Með tilliti til aukinna möguleika til upplýsingaöflunnar og samskipta fyrir íbúa, og ekki síður til að auðvelda innreið annarra velferðartækni verkefna þótti mikilvægt að þráðlaust net væri aðgengilegt innan veggja hjúkrunarheimilisins. Uppbygging þráðlauss nets var unnið undir verkefnaheitinu "tölvur og tækni" og naut það veglegs fjárstuðnings Samherjasjóðsins.




Tenglar


Hér eru settir áhugaverðir tenglar á sviði nýsköpunar og tækni í velferðarþjónustu almennt og við eldra fólk. Tilgangurinn er að safna saman slíku efni svo það sé aðgengilegt starfsfólki ÖA og öðrum áhugasömum um velferðartækni. Center for Velfærdsteknologi er sýningarhúsnæði með nýjustu tæknilausnum, sinnir fræðslu og upplýsingagjöf. Inn á síðunni eru slóðir/hlekkir og myndbönd eða upptökur af ýmsum möguleikum á sviði velferðartækni. Magasinet Pleje, vefrit sem fjallar um velferðartækni og málefni í umönnun eldra fólks. Helsedirektoratet í Noregi heldur úti heimasíðu og upplýsingasíðu um verkefni á sviði velferðartækni (Det nasjonale velferdsteknologiprogrammet). Þar eru ábendingar, lýsingar og upplýsingar. Norræna velferðarmiðstöðin í Stokkhólmi gefur upp um 33 rit og annað útgefið efni um velferðartækni. Meðal annars;




Timian - innkaupa og matarvefur


Timian vefurinn er heildstætt innkaupa-, beiðna- og sölukerfi sem veitir yfirsýn yfir vöruframboð og innkaupsverð hinna ýmsu birgja. Matarinnkaup og dreifing innan hjúkrunarheimilanna í gegnum Timian vefinn hófst vorið 2014 og frá árinu 2016 hafa rekstrar- og hjúkrunarvörur bæst við. Eldhús Hlíðar sér um matarinnkaup frá birgjum og hin heimilin panta síðan matvöru frá eldhúsinu í gegnum beiðnakerfið. Kostnaðurinn er færður beint á heimilið sem pantar og starfsmenn sjá verð vörunnar strax við innkaupin. Með betri stýringu á innkaupum minnkar sóun og verð- og kostnaðarvitund eykst. Eldhúsið heldur utan um uppskriftir sínar í kerfinu og birtir matseðla ásamt næringargildi hér á heimasíðunni. Elín Inga Halldórsdóttir vann BS verkefni í viðskiptafræði sem fjallaði um Timian kerfið. Verkefninu skilaði hún í apríl 2016 og hafði það titilinn Timian Software ehf.: innleiðing breytinga með rafræna innkaupa-, beiðna- og sölukerfinu Timian á Öldrunarheimili Akureyrar Verkefnið var meðal annars unnið sem hluti af samstarfi um nemaverkefni milli ÖA og Háskólans á Akureyri. Á bls. 39 í lokaverkefninu segir: „Af þessari rannsókn er ljóst að innleiðing Timian kerfisins á ÖA er vel heppnuð. Þeir þættir sem nýttir eru með Timian kerfinu sýna bersýnilega árangur hjá ÖA. Það er ekki einungis aukin vitund starfsmanna um kostnað og betri nýtingu á mat sem hefur komið í ljós, heldur er það að nú er betur hægt að hafa stjórn á innkaupum ÖA. Það er ekki bara sparnaður á fjármunum sem Timian hefur haft í för með sér heldur einnig sparnaður á tíma“. Lesa lokaverkefni Elínar.




Memaxi


Memaxi er samskiptaforrit sem auðveldar skipulag og utanumhald fyrir einstaklinginn, fjölskylduna og starfsfólk sem kemur að umönnun hans. Þar er sett inn skipulag dagsins, hvaða starfsmaður kemur á hvaða tíma. Hægt er að setja myndir, skrifa í gestabók og senda skilaboð. Það eina sem einstaklingurinn þarf er spjaldtölva til að setja forritið upp í. Einnig er hægt að setja forritið upp í GSM síma hjá ættingjum svo þeir geti fylgst með þjónustunni sem einstaklingurinn fær og einnig ef skipulagið breytist yfir daginn. Í júlí 2018 tók N4 viðtal við Björgu Jónínu Gunnarsdóttur, deildarstjóra í dagþjálfun vegna Memaxi verkefnisins; viðtalið má finna á fréttavef N4 Í september 2020 var búið til kynningar- og upplýsinga-myndband um notkun Memaxi og innleiðingu hjá ÖA og Búsetusviði. Horfa á myndbandið.




CONNECT - Verkfærakassi fyrir velferðartækni


Connect verkfærakassi fyrir velferðartækni safnar saman bestu starfsþekkingunni innan velferðartækni (best praksis).
Tækni til að auðvelda fólki daglegt líf – eða velferðartækni eins og hún er kölluð á Norðurlöndunum – er sem stendur á viðkvæmu stigi. Hún þarf að stíga það erfiða skref að þróast frá því að vera tilraunaverkefni í að verða samþættur hluti af þeirri almannaþjónustu sem við veitum. Til að auðvelda þessa þróun þurfum við að leysa sum þeirra vandamála sem eru sameiginleg öllum Norðurlöndunum:

  • Of mörg verkefni sem skila of litlu
  • Of mikil áhersla á þátttöku í verkefnum í stað þess að tryggja að þekking og niðurstöður séu samþætt við fyrirliggjandi starfsaðferðir.
  • Hjólið er fundið upp of oft. Skortur á samvinnu og miðlun þekkingar og inngróinn „ekki fundið upp hér"-hugsunarháttur.
  • Veikur sameiginlegur norrænn markaður fyrir velferðartækni. Mikill möguleiki á að styrkja markað sem í dag er brotakenndur.

CONNECT reynir að sigrast á þessum áskorunum með því að þróa skilvirkasta ferlið til að vinna með velferðartækni – og búa til „verkfærakassa" fyrir bestu starfsvenjurnar á hverju stigi þeirrar þróunar. Það gerum við með því að viða að okkur bestu fáanlegu starfsþekkingunni og -reynslunni, með því að vinna okkur upp frá grunni. Tíu af atkvæðamestu norrænu sveitarfélögunum mynda kjarnann í CONNECT - verkefnahópnum og starfa, í samvinnu við yfirvöld sjö landa, í anda sannra norrænna gilda á Norðurlöndunum. Markmið okkar er að þróa ferli sem auðveldar vinnu með velferðartækni og býður upp á skipulagða nálgun og óhindrað aðgengi að bestu starfsvenjunum fyrir hvert skref sem leiðir til innleiðingar velferðartækni í daglega þjónustu. Níu skrefa ferlið má sjá í reitnum hér að neðan – og með því að smella á hvert skref í ferlinu fæst „verkfærakassinn" fyrir bestu starfsvenjur fyrir þetta tiltekna skref. Frekari upplýsingar um bakgrunn verkefnisins og þátttakendur þess má finna með því að smella á tenglana sem vísa á heimasíðu CONNECT hjá Norrænu velferðarmiðstöðinni og samantekt eða verkfærakassa um velferðartækni. Af hálfu Íslands tóku sveitarfélögin Akureyri og Reykjavík þátt í verkefninu og komu fulltrúar Öldrunarheimila Akureyrar og velferðarsviðs Reykjavíkurborgar að verkefninu. (Heimild: texti frá heimasíðu Connect). CONNECT hjá Norrænu velferðarmiðstöðinni - vefur Verkfærakassa (pdf skjal) um velferðartækni




Miðstöð velferðartækni - VelTech Center


Öldrunarheimili Akureyrar sóttu um styrkveitingu til Eyþings, nánar tiltekið sem áhersluverkefni á Norðurlandi eystra 2019, til að kanna fýsileika þess að koma á fót þjónustu- og þekkingarmiðstöð á sviði velferðartækni á Norðurlandi. Í umsókninni er verkefnislýsingin eftirfarandi:
Markmið verkefnisins er að vinna frumathugun og þarfagreiningu á samstarfi sveitarfélaga vegna þjónustu- og þekkingarmiðstöðvar á sviði velferðartækni. Leiðarljós að slíku samstarfi er að nýta nýjustu tækni til að upplýsa, leiðbeina, veita ráðgjöf og hvetja til aukinnar og almennrar notkunar á nýjustu tækni og hjálpartækjum fyrir einstaklinga sem þurfa aðstoð við daglegt líf og athafnir. Markmiðið er að auka þannig lífsgæði eldra fólks og hagkvæmni í veitingu þjónustunnar. Miðstöðin þjóni íbúum sveitarfélaga á Norðurlandi eystra og mögulega öllu landinu. Tæknibylting nútímans er stundum kölluð fjórða „iðnbyltingin" og er hluti af daglegum veruleika fólks. Eldra fólki fjölgar ört og á næstu áratugum má gera ráð fyrir að hlutfall eldra fólks hækki verulega og þar með verði hlutfallslega færri einstaklingar á vinnumarkaði. Nýr veruleiki kallar á nýjar lausnir og nýsköpun í velferðarþjónustu. Aukin lífsgæði og sjálfsbjörg einstaklinga með aðstoð nútímatækni er forsenda þess að hægt sé að halda uppi lífsgæðum og þeirri samfélagsþjónustu sem við búum við í dag. Afrakstur verkefnisins var tekin saman í lokaskýrslu sem gagnast til að vinna áfram að verkefnahugmyndinni. Hér er einnig að finna styrkumsóknina til Eyþings um verkefnið. Sjá hér slæður frá erindi á ársfundi SSNE 10 okt. 2020.





 

Fleiri áhugaverð verkefni

Upplýsingamiðlun


Skjáir
Heilsuvernd Hjúkrunarheimili notast við upplýsingakerfi frá Memaxi til að halda utan um og miðla upplýsingum til íbúa, starfsmanna og gesta. Um er að ræða 15 skjái á Hlíð og 6 í Lögmannshlíð þar sem auglýsingar um dagskrá iðju- og félagsstarfs, matseðill dagsins, og ýmsar aðrar nytsamlegar upplýsingar og fréttir eru látnar rúlla allan sólarhringinn.
Hrafninn
Fréttabréf hjúkrunarheimilanna, Hrafninn, er gefinn út fimm sinnum á ári. Fyrsta tölublað Hrafnsins kom út í október 2014, og þá sem nafnlaus heimilispistill, þar sem óskað var eftir tillögum á nafni fyrir blaðið. Hrafninn er gefinn út á netinu og hann má finna á heimasíðu Heilsuvernd Hjúkrunarheimili www.hlid.is. Auk er pappírsútgáfu af honum dreift innan veggja Heilsuvernd Hjúkrunarheimila. Í efnistökum Hrafnsins kennir ýmissa grasa, þar eru umfjallanir um heimilin og þá hugmyndafræði sem við hjá Heilsuvernd Hjúkrunarheimili aðhyllumst, myndir og fréttir frá viðburðum sem haldnir eru á Hlíð og Lögmannshlíð, innlit hjá íbúum, uppskriftir og frumsamin ljóð, dagskrá félagsstarfsins og umfjallanir um ýmsar ráðstefnur eða verkefni sem starfsfólk hjúkrunarheimilanna er að taka sækja eða taka þátt í hverju sinni. Hrafninn er þá að hverju sinni fagurlega skreyttur myndum og með stórri leturstærð. Gagnkvæmni
Áhersla hefur verið lögð á gagnkvæmni hinna ýmsu kerfa. Með uppsetningu þráðlausa netsins opnaðist möguleiki á innleiðingu Memaxi og fleiri verkefna sem auka hagkvæmni og bæta upplýsingaflæði innan Heilsuvernd Hjúkrunarheimilanna.




Rannsóknir og verkefni


Heilsuvernd Hjúkrunarheimili leggja mikla áherslu á frumkvöðla- og þróunarstarf. Líf og starf á hjúkrunarheimilunum byggir á því að reyna að vera ávalt í fremstu röð og því hefur verið unnið að mörgum rannsóknarverkefnum á ýmsum sviðum, bæði innanhúss sem og í samstarfi við aðrar stofnanir eða fyrirtæki. Virkur vinnustaður Haustið 2011 fór VIRK af stað með þriggja ára þróunarverkefni um forvarnir á vinnustað og endurkomu einstaklinga til vinnu eftir veikindi eða slys. Fyrirtæki og stofnanir voru 12 sem tóku þátt innan mismunandi starfsgreina þau voru bæði innan einkageirans og þess opinbera. Á vegum verkefnisins var öflug fræðsla, gerð var velferðarstefna þar sem m.a. er gert ráð fyrir fjarverusamtali ef veikindi fara yfir ákveðið viðmið. Þróunarverkefninu lauk í árslok 2014, í upphafi og lok verkefnisins var gerð starfsmannakönnun og vinnustaðagreining þar sem lykiltölum var safnað. Þróunarverkefni í tímabundinni dvöl Megintilgangur þessa þróunarverkefnis er að auka ábyrgð og sjálfstæði einstaklinga, víkja frá hefðbundnu viðhorfi til tímabundinnar dvalar eða flutnings á hjúkrunarheimili sem hefur einkennst af viðhorfi til spítaladvalar. Snúa frá vinnubrögðum þar sem ábyrgð og sjálfstæði einstaklingsins er skert því það getur dregið úr sjálfsábyrgð og sjálfsstæði, ýtt undir hjálparleysi/stofnanavæðingu og aukið líkur á að dvalargestir fari heim í lélegra ástandi en þegar þeir komu. Staða og líðan einstaklinga í dagþjónustu 17. nóv. 2014 var efnt til fræðsludags þar sem kynnt voru fjögur rannsóknarverkefni sem unnin hafa verið við ÖA á síðustu mánuðum. Sú nýbreytni var að þessu sinni að fyrirlestrarnir voru teknir upp og tók N4 að sér myndvinnsluna. Þar kynnti Aðalheiður Sigfúsdóttir, sálfræðingur, verkefnið „Staða og líðan einstaklinga í dagþjónustu. Prófun á mælitækjum“. Úr dagþjónustu í þjálfun Bakgrunnur: Félagsmálaráð Akureyrarbæjar skipaði starfshóp í apríl 2013 sem fékk það verkefni að skoða samvinnu og / eða samþættingu dagþjónustu aldraðra á Akureyri með það að markmiði að efla gæði starfsins. Niðurstaða hópsins var sú að stjórnun dagþjónustu aldraðra á Akureyri yrði á einni hendi og stýrt frá ÖA. Á öllu tímabilinu var unnið með starfsfólki á báðum einingum þar sem skoðað var hvernig framtíðarskipulagið skyldi vera m.t.t. að hámarka samlegð og auka gæði starfseminnar í þágu notenda. Markmið og gildi dagþjálfunar: Markmiðið er að styðja aldraða til sjálfstæðis og sjálfræðis og efla færni og sjálfsbjargargetu í heimahúsum og í dagþjálfun. Unnið er eftir Eden hugmyndafræðinni og hugmyndafræði þjónandi leiðsagnar. Aðferðir: Farið var í endurmat og endurskipulagningu á starfseminni sem fólst í því að breyta dagþjónustu í dagþjálfun. Að breyta viðhorfum notenda og starfsfólks til starfseminnar, ásamt starfsaðferðum. Breyta menningu og gömlu skipulagi sem áður tilheyrði tveimur ólíkum vinnustöðum. Innra starf dagþjálfunar felur í sér viðhaldsþjálfun, efla virkni, einstaklingsíhlutun, efla samstarf við aðstandendur, viðburðir og menning, fræðsla og ráðgjöf. Í dagþjálfuninni er almenn og sértæk þjálfun. Almenn þjálfun inniheldur fasta liði eins og hópastarf, samverustundir, upplestur, söng, leikfimi, útiveru, gönguferðir, sund, aðstoð í eldhúsi og smiðja (verkstæði/handverk). Vax- og slökunarhópar ásamt ýmissi hugarleikfimi. Karla- og konuhópar, garðvinna og hænur. Sértæk þjálfun er hugsuð fyrir einstaklinga með greinda heilabilunarsjúkdóma sem þurfa á sértækari þjálfun að halda s.s. maður á mann, tilheyra minni hópi, skapa öryggi og að einstaklingurinn njóti sín án þess að upplifa vanmátt sinn eða minnkaða færni. Þjálfun við ADL, nota hjálpartæki, slökun eða að tilheyra klúbbi eins og Sólskinsklúbbi (sértæk meðferð f. einstaklinga með heilabilunarsjúkdóma). Niðurstöður og ályktanir: Gengið var í gegnum farsælt breytingaferli þar sem tvær starfsstöðvar voru sameinaðar í eina. Lykilatriði breytinganna var þátttaka starfsfólks og notenda í breytingunum. Fjölbreytileiki einkennir starfsmanna- og notendahópinn. Dagþjálfunin er með blönduð rými. Á því eina ári sem liðið er frá sameiningunni hafa engin stór vandamál eða erfiðleikar komið upp á tímabilinu. Í heildina hefur gengið vel og starfsemin er í stöðugri þróun með það að leiðarljósi að auka gæði í þjónustu við aldraða. Ritað á ársbyrjun 2017, Björg Jónína Gunnarsdóttir deildarstjóri dagþjálfunar ÖA Friðný B. Sigurðardóttir forstöðumaður stoðþjónustu ÖA Rjúfum hefðirnar Öldrunarheimili Akureyrar taka þátt í verkefninu Rjúfum hefðirnar – förum nýjar leiðir. Markmið verkefnisins er að breyta hefðbundnum kynjaímyndum og vinna gegn neikvæðum staðalímyndum um hlutverk kvenna og karla. Verkefninu er stýrt af Jafnréttisstofu og er samstarfsverkefni skóla, vinnustaða, fagfélaga, stéttarfélaga og annarra sem láta sig jafnréttismál varða. Verkefnið hófst haustið 2016. Megin áherslur verkefnisins eru að stuðla að jafnrétti kynjanna í menntun, starfsþjálfun og ráðgjöf. Brjóta upp kynbundnar staðalmyndir í náms- og starfsvali. Vekja áhuga kvenna á hefðbundnum karlastörfum og vekja áhuga karla á hefðbundnum kvennastörfum. Unnið verður að því að kynjasamsetning starfsfólks endurspegli kynjasamsetningu þjónustuþega með því að auka hlutfall karla að störfum á ÖA. Aðgerðir til að ná markmiðum fela í sér sértækar atvinnuauglýsingar, endurskoðun kynningaefnis og leiðir í kynningum ásamt samstarfi við öll skólastigin. Í stýrihóp ÖA vegna verkefnisins eru Ingi Þór Ágústsson forstöðumaður Austurhlíða, Lúðvík Freyr Sæmundsson rekstrarstjóri ÖA, Stefán Þór Þengilsson starfsmaður í Lögmannshlíð og Friðný B. Sigurðardóttir forstöðumaður stoðþjónustu ÖA. Verkefninu lýkur með málþingi í október 2018 þar sem þátttakendur miðla reynslu, gagnlegum aðferðum og verkfærum í átt til aukins kynjajafnréttis. Alfa rafræn lyfjaumsjón Öldrunarheimili Akureyrar (ÖA) hafa á undanförnum árum getið sér gott orð fyrir frumkvöðla- og þróunarstarf á hinum ýmsu sviðum. Um er að ræða starf og orðspor sem hefur leitt til þess að heimsóknir gesta af höfuðborgarsvæðinu og víðsvegar af landinu sem koma til að kynna sér það sem fram fer á ÖA, telja á annað hundrað á ári hverju. Eitt af fjölmörgum þróunarverkefnum sem er í gangi lýtur að rafrænni lyfjaumsýslu. Um að ræða sérlega metnaðarfullt og áhugavert þróunarverkefni sem fór af stað vorið 2014 í samstarfi við Þulu- norrænt hugvit og Lyfjaver. Verkefnið sem í daglegu tali kallast Alfa (í höfuðið á hugbúnaðinum sem það byggir á) fór af stað árið 2014 með það að markmiði að auka öryggi, gæði og hagkvæmni í allri umsýslu lyfja á ÖA. Þula hefur á undanförnum árum haslað sér völl með Alfa hugbúnaðinn víða á Norðurlöndum en ÖA er fyrsta hjúkrunarheimilið á Íslandi til að taka búnaðinn í notkun. Alfa býður upp á lausnir sem styðja lyfjafyrirmæli, hefðbundin birgðakerfi, stakskömmtun lyfja auk fjárhagskerfa en fyrsta skrefið í samstarfi ÖA, Þulu og Lyfjavers laut að birgðahaldi og pöntunum á lyfjum og ýmsum vörum. Nú þegar er ljóst að innleiðingin hefur aukið öryggi og gæði í allri lyfjaumsýslu auk þess að leiða til umtalsverðs sparnaðar. Næsta skref í innleiðingunni laut að rafrænni skráningu á á eftirritunarskyldum lyfjum sem og kom það mikla framfaraskref til framkvæmdar haustið 2016. Áfram heldur þróunarvinnan og næsta skref snýst um rafræn lyfjafyrirmæli og lyfjakort og stefnt er að innleiðingu á því sviði strax á þessu ári. Genís Öldrunarheimili Akureyrar, Genís og Háskólinn á Akureyri eru í samstarfi þar sem kanna á hvort inntaka á fæðubótarefninu BENECTA® hafi áhrif á lífsgæði. Einstaklingum sem nota sér þjónustu Öldrunarheimila Akureyrar, sem eru að kljást við líkamleg eymsli, bólgu- og eða gigtarsjúkdóma eða stækkun á blöðruhálskirtli og eru ekki með minnissjúkdóma, er boðið að taka þátt í þessari forathugun. Einnig tóku nokkrir starfsmenn þátt sem falla undir sömu einkenni. Ástæða þátttöku Öldrunarheimilanna í þessu verkefni er að fæðubótarefnið hefur hlotið jákvæðar umsagnir margra sem nota það reglulega og sérstaklega eldra fólks. Samfélagshjúkrun Buurtzorg Veturinn 2017 var farið af stað með þróunarverkefni við Öldrunarheimili Akureyrar (ÖA) byggt á hugmyndafræði Buurtzorg (þýtt samfélagshjúkrun). Þátttakendur í verkefninu voru sex einstaklingar með ólíkar þarfir og stuðning heima, voru þeir innskrifaðir í verkefnið í átta vikur. Skipulag þess tíma fór eftir þörfum hvers og eins, hvort áherslan var að vera alveg heima eða að hluta til í tímabundinni dvöl og heima. Meðan að á verkefninu stóð var þjónustan skipulögð með starfsfólki tímabundna dvala, starfsfólki dagþjálfunar, fjölskyldunni og nærsamfélaginu. Þegar verkefninu lauk var þjónustan skipulögð með náinni samvinnu við heimahjúkrun, heimaþjónustu, félagsþjónustu og nærsamfélaginu. Tilgangur og markmið verkefnisins var að leggja áherslu á heildræna þjónustu fyrir hvern og einn, samþætta þjónustu fyrir hann heim með það að markmiði að hann geti með stuðningi búið þar lengur og orðið sjálfstæður við einhverjar aðstæður. Hins vegar var markmið verkefnisins að breyta skipulagi milli þjónustu tímabundinna dvala og dagþjálfunar innan ÖA, markmiðið með því var að efla félagslega og líkamlega virkni þátttakenda og sjá hvort það skili sér í betri líðan þeirra. Hluti af verkefninu var að leggja áherslu á velferðartækni. Allir þátttakendur fengu spjaldtölvur, í þær var búið að setja upp Memaxi samskiptaforrit. Það auðveldar samskipti og utanumhald um þátttakendur, bæði fyrir starfsfólk og aðstandendur, jafnframt auðveldar það einstaklingnum og fjölskyldu hans að fylgjast með skipulagi þeirrar þjónustu sem veitt er og jafnvel að sjá hver veitir hana. Samfélagsleg hjúkrun-Skýrsla1 Samfélagsleg hjúkrun-Skýrsla2 Saga - rafræn sjúkraskrá Áhersla er lögð á markvissa þróun upplýsingatækni í heilbrigðisþjónustu og samnýtingu upplýsinga til að auka gæði, öryggi, hagkvæmni og skilvirkni í rekstri og þjónustu innan heilbrigðiskerfisins. Lögum samkvæmt (nr. 55/2009) ber heilbrigðisstarfsmanni skylda til að færa sjúkraskrá. Málefnum rafrænnar sjúkraskrár er sinnt af heilbrigðisupplýsingasviði embættisins. Innan sviðsins er starfseining sem fer með yfirstjórn á öllum þáttum sem tengjast rafrænni sjúkraskrá. Það felur meðal annars í sér þróun, framkvæmd og innleiðingu rafrænnar sjúkraskrár og rafrænna samskipta með heilbrigðisupplýsingar á landsvísu. Markmið með rafrænni sjúkraskrá er að koma á fót samræmdri, öruggri og ítarlegri skráningu heilbrigðisgagna, ásamt því að auðvelda boðskipti innan heilbrigðisþjónustunnar. Í hana eru skráðar upplýsingar um einstaklinga, heilsufarsleg vandamál þeirra og samskipti við heilbrigðisstarfsfólk. Sjúkraskráin gefur góða yfirsýn yfir skráningu og vinnslu upplýsinga er varða heilsufar sjúklinga, rekstur stofnunarinnar, gæði og faglega starfsemi. Á Öldrunarheimilum Akureyrar er samningur við TM Software um aðgang að Sögukerfinu með tenginu í gegnum gagnagrunn Sjúkrahússins á Akureyri. Notkun Sögunnar hófst 3. febrúar 2014.




Sjálfboðaliðar


Sjálfboðaliðar er auður sem Heilsuvernd Hjúkrunarheimili metur mikils. Það er auður sem ekki er sjálfgefinn, í hverri viku og á hverjum degi koma sjálfboðaliðar sem bæði halda opinni hurð út í samfélagið og auka lífsgæði íbúa hjúkrunnarheimilanna. Þeir aðstoða íbúa til þátttöku í ýmsum viðburðum eins og spilamennsku og bingó, steikja kleinur, baka, hitta og spjalla við íbúana, syngja og dansa. Heilar hljómsveitir mæta á kráarkvöldum og öðrum viðburðum svo eitthvað sé talið upp. Samstarf er við öll skólastigin. Leikskólabörn koma reglulega yfir veturinn, grunnskólanemar koma í starfskynningar ásamt því að framhaldsskólanemar inna af hendi ýmis verkefni. Bæði innlendir og erlendir framhaldsskóla- og háskólanemar eru í verk- og starfsnámi á hjúkrunarheimilunum. Samskipti eru við ýmis félagasamtök um verkefni sem auðga lífið á Heilsuvernd Hjúkrunarheimilinu.




Gæði og þróun


Starfsfólk og stjórnendur hjá Heilsuvernd Hjúkrunarheimilunum leggja ríka áherslu á gæði þeirrar þjónustu sem veitt er íbúum og gestum, auk þess sem það er stundað öflugt þróunarstarf. Hjá Heilsuvernd Hjúkrunarheimilunum er gæðakerfi sem byggir á þeirri hugmyndafræði sem heimilin starfar eftir, einkum Eden og Þjónandi leiðsögn. Stoðir gæðakerfisins liggja í alþjóðlega viðurkenndum mats- og mælitækjum hjúkrunarfræðinnar og þeim gæðastöðlum sem gæðateymi Heilsuvernd Hjúkrunarheimili hafa sett fram og eftirfylgni með framkvæmd þeirra.
Vinna gæðateyma Heilsuvernd Hjúkrunarheimilanna byggja á því að nýta þverfaglega menntun og reynslu starfsfólks til að búa til heildstæða þjónustu með þarfir notenda í fyrirrúmi. Þannig vinna hjúkrunarfræðingar, sjúkraliðar, iðjuþjálfar, sjúkraþjálfarar, næringarfræðingar, sálfræðingur og læknar saman að því að tryggja sem besta þjónustu við einstaklinginn. Þá lögð áhersla á vellíðan íbúa og annarra notenda þjónustu hjá Heilsuvernd Hjúkrunarheimilinu, eflingu einstaklingsins, umhyggju og virðingu fyrir manneskjunni sjálfri, samvinnu milli starfsmanna og notenda þjónustu Heilsuvernd Hjúkrunarheimila. Hjá Heilsuvernd Hjúkrunarheimili er lögð áhersla á nýtingu velferðartækni til að bæta þá þjónustu sem hér er í boði, rannsóknarstarf í samvinnu við háskólana til að stuðla að nýsköpun og þróun og jákvætt starfsumhverfi, sem byggir á virðingu og stuðningi, til að laða að hæfasta starfsfólkið.




Lífsneistinn


Að endurvekja lífsneistann hjá fólki með Alzheimer og aðrar tegundir heilabilunar Hrefna Brynja Gísladóttir, ritaði grein í Morgunblaðið í ágúst 2014 um Lífsneistann. Greinina er hægt að nálgast hér Að endurvekja lífsneistann en í henni fjallar hún um mikilvægi minningarvinnu og gleðina í markvissu meðferðarstarfi.




Lífsgæði og vellíðan


Lífsgæði og vellíðan - Eden hugmyndafræðin Hvernig aukum við lífsgæði og vellíðan íbúa hjúkrunarheimila? Lífsgæði er hugtak sem erfitt er að skilgreina í einu orði. Hugtakið er samsett úr nokkrum þáttum sem m.a. tengjast heilsu, umhverfi, tengslum við aðra, félagslegri virkni, virðingu og sjálfstæði. Eden hugmyndafræðin leggur áherslu á sjö þætti sem skipta máli fyrir vellíðan fólks, s.k. vellíðunarlyklar. Í bókinni Dementia beyond disease – enhancing well-being fjallar Allen Power um vellíðunarlyklana og áhrif þeirra á vellíðan íbúa, aðstandenda og starfsfólks. Hann setur lyklana upp í n.k. þarfapýramída þar sem grunnurinn er sjálfsmynd og tengsl, því næst er öryggi og sjálfstæði, þá tilgangur og þroski og efst er gleðin. Hvert þrep byggir á því sem undir er líkt og þekkt er frá þarfapýramída Maslows. Hægt er að styðjast við vellíðunarlyklana þegar vandamál og/eða vanlíðan er til staðar til þess að greina hvaða lykli er ekki fullnægt og hvað er þá hægt að gera til þess að efla og styrkja einstaklinginn til þess að auka lífsgæði hans og vellíðun. Á Heilsuvernd Hjúkrunarheimilinu er unnið markvisst með vellíðunarlyklana út frá hugmyndafræði Eden og Þjónandi leiðsagnar. Með því er verið að styrkja og efla íbúa, starfsmenn, vini og ættingja og auka lífsgæði þeirra. Markmiðið er að vera sáttur við sjálfan sig, líða vel og njóta.




Rannsóknarritgerðir


Starfsfólk og stjórnendur hafa tekið þátt í og leitt ýmis rannsóknarverkefni bæði á meðan að námi stóð sem og eftir námslok. Þá hefur ÖA komið að ófáum rannsóknar og nýsköpunarverkefnum. Hér eru kynnt nokkur þeirra rannsóknarverkefna sem starfsmenn ÖA eða ÖA hafa komið að. Útivist, lífsgæði og ylgarðar á öldrunarheimilum Verkefnið "Útivist, lífsgæði og ylgarðar á öldrunarheimilum" er verkefni sem hlaut styrk frá Velferðarráðuneytinu á sviði nýsköpunar og tækni í velferðarþjónustu og var unnið í samstarfi við ÖA. Niðurstöður verkefnisins, sem er fræðileg samantekt um áhrif náttúru á heilsu og lífsgæði, mun gagnast öldrunarheimilum, heilbrigðisstofnunum auk verkfræði- og arkitektarstofum við hönnun bygginga ætluðum eldra fólki. Viðhorf hjúkrunarfræðinga á íslenskum hjúkrunarheimilum til líknarmeðferðar og þekkingar þeirra á henni Heiðdís Harpa Kristjánsdóttir MSc hjúkrunarfræðingur á Víði-og Furuhlíð birti í Tímariti Hjúkrunarfræðinga 4. tölublað 2013, niðurstöður rannsóknar sem hún gerði í meistaranámi sínu undir leiðsögn Dr. Elísabetar Hjörleifsdóttur. Tilgangur rannsóknarinnar var að kanna viðhorf hjúkrunarfræðinga á íslenskum hjúkrunarheimilum til líknarmeðferðar og þekkingu þeirra á henni með skilgreiningu Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar (WHO) sem viðmið. Einnig var tilgangurinn að skoða skipulag og framkvæms líknarmeðferðar sem og fræðsluþörf og hlutverk hjúkrunarfræðinga á þeim hjúkrunarheimilum sem tóku þátt í rannsókninni. Í ályktun rannsóknarinnar segir: Draga má þá ályktun af niðurstöðum að mikilvægt sé að stuðla að því að aldraðir íbúa á hjúkrunarheimilum fái viðeigandi líknarmeðferð sem verð beitt um leið og staðfest er að þeir hafi sjúkdóm sem þarfnast slíkrar meðferðar. Til þess er nauðsynlegt að koma á skipulagðri fræðslu um líknarmeðferð og hvenær henni skuli sé beitt sem hluti af heildrænni meðferð. Líðan, heilsa og starfstengd viðhorf
Hjördís Sigursteinsdóttir hefur í þrígang rannsakað líðan, heilsu og starfstengd viðhorf starfsfólks Akureyrarbæjar. Rannsóknin er hluti af stærra verkefni þar sem skoðuð er líðan, heilsa og starfstengd viðorf starfsmanna 20 sveitarfélaga á Íslandi á tímum efnahagsþrenginga. Um er að ræða langtíma rannsókn sem hófst árið 2010 og lauk árið 2013. Rannsóknin var þá jafnframt liður í doktorsverkefni Hjördísar í félagsfræði við Háskóla Íslands. Leiðbeinandi og ábyrgðarmaður rannsóknarinnar er Dr. Guðbjörg Linda Rafnsdóttir, prófessor við félags- og mannvísindadeild Háskóla Íslands. Vísindasiðanefnd hefur gefið leyfi fyrir rannsókninni.